Whenever you find yourself on the side of the majority, it's time to pause and reflect.- Mark Twain


मृगौला रोग भनेको के हो ?

मृगौला भनेको हाम्रो शरीरको पेटको पछाडि ढाडको दुवैतिर रहेको दुईवटा महत्वपुर्ण अंग हो हाम्रो जिवनमा यसको महत्वपुर्ण भुमिका यसले हाम्रो रगतमा भएको फोहोर बढी मात्रामा भएको पानीलाई पिसावबाट फालेर रगत सफा राख्दछ यसले रगतमा भएको नुन खनिज पदार्थ सन्तुलनमा राख्दछ जसले गर्दा रक्तचाप नियन्त्रण हुन्छ

जब मृगौला बिग्रन्छ तब पिसाबबाट निस्कने पानी फोहोर पदार्थ शरीरमै जम्मा हुन्छ, जसले गर्दा वाकवाक लाग्ने हातखुट्टा सुनिने स्याँस्याँ हुने , पिसाब फेर्न गाह्रो हुने हुन्छ त्यसपछि मृगौला पुर्णरुपमा काम गर्न छोड्छ, अनि यसलाई राम्रो बनाउन सकिन्न यसलाई नै मृगौला रोग भनिन्छ

प्रत्येक मृगौला सिमीको गेडा आकारको देखि इन्च लामो हुन्छ त्यसमा लाखौको संख्यामा नेफोनहरु हुन्छन जुन एउटा अति नै सानो फिल्टर जस्तै हुन्छ यो फिल्टरले रगतमा भएको फोहोर पदार्थ बढी भएको पानी छानेर पिसाब बाट बाहिर पठाउँछ  

स्वस्थ मृगौलाले धेरै महत्वपुर्ण भुमिका खेल्दछ ।

१. यसले हाम्रो शरीरमा पानी खनिज तत्वको सन्तुलन मिलाउँदछ जस्तै सोडियम, पोटासियम, म्याग्नेसियम फस्फोरस

२. यसले हाम्रो खानामा भएको काम नलाग्ने वा बिशक्त कुरा, केमिकल मेडिसिन पिसाबबाट बाहिर फाल्छ

३. यसले रेनिन नामको इन्जाइम उत्पादन गर्छ जसले रक्तचाप नियन्त्रण गर्दछ

४. यसले इराथ्रोपोइटिन (Erythropoieitn) नामको हर्मोन उत्पादन गर्छ , जस्ले राता रक्तकोष बनाउँछ

५. यसले भिटामीन डि उत्पादन गर्छ जसले हाड बलियो बनाउँछ

अचानक मृगौला बिग्रनुका कारणहरु के हो ?

मृगौलाले काम नगरेको केहि घण्टा वा केहि दिन भएको अवस्थालाई अचानक मृगौला बिग्रीएको भनिन्छ शरीरमा पानीको मात्रा कम हुनु जस्तै धेरै झाडापखाला लाग्नु वा बान्ता हुनु वा धेरै गर्मी मा काम गर्नु पर्याप्त मात्रामा पानी नपिउनु का कारण अचानक मृगौला बिग्रिन्छ अरु कारणमा धेरै लामो समय सम्म ज्वरौ आउने रगतमा सङक्रमण हुने, पिसाब मार्गमा ढुङगा वा प्रोस्टेड ग्रन्थी बढेर अवरोध हुने जस्ता समस्याहरु पर्दछ धेरै मात्रामा केहि औषधीहरु सेवन गरेमा जस्तैःकेहि एन्टिबाइटिक दुखाई कम गर्ने औषधीहरु, अरिङगलले टोकेमा पनि त्यसको बिषले मृगौला बिग्रन सक्छ

मृगौलाको पुरानो रोग ( Chronic Kidney Disease) को कारणहरु के – के हुन् ?

महिना भन्दा बढी समयसम्म मृगौलाले कम मात्रामा काम गर्ने क्रमिक रुपमा बिग्रीदै गएको अवस्थालाई मृगौलाको पुरानो रोग भनिन्छ जब मृगौला पुर्ण रुपले बिग्रिन्छ अनी पहिलाको अवस्थामा फर्काउन नमिल्ने हुन्छ अथवा मृगौलाले आफ्नो कुनै पनि काम गर्न नसक्ने अवस्था नभइन्जेल सम्म खासै लक्ष्यणहरु देखापदैनन् जुन खतरानाक हुन सक्छ

मधुमेह उच्च रक्तचाप नै मृगौला को पुरानो रोगको मुख्य कारणहरु हुन

  • मधुमेह दुई प्रकारका हुन्छन्, ती हुन . पहिलो प्रकार . द्रोसो प्रकार यसलाई ठिक अवस्थामा आउन लामो समय लाग्छ मृगौला बिग्रीनाले मेडिकल उपचार पनि ढिलो हुन्छ तर पहिलाको जस्तै बनाउन सकिदैन मधुमेह ले गर्दा पनि मानिसको मृगौला बिग्रिएर डायलाइसिस अथवा मृगौला प्रत्यारोपण गर्नुपर्ने हुन्छ
  • उच्चरक्त चापले गर्दा पनि मृगौलालाई धेरै काममा असर गरेको हुन्छ मृगौलाको काममा कमी हुदै जान्छ केहि बर्ष सम्म उच्चरक्तचापले गर्दा रक्त केसिकालाई समेत बिग्राने काम गर्छ जसले गर्दा मृगौला खराब हुदै गएर मधुमेह अन्य रोग निमत्याउन सक्छ
  • पिसाबमा अबरोधः मृगौलामा ढुङगा भएर वा प्रोसटेड बढेर पिसाब निस्कनमा अवरोध सृजना हुन्छ यदि यो समस्याको उपचार समयमा भएन भने यसले मृगौलालाई बिग्रान सक्छ
  • मृगौलाको सबभन्दा सानो एकाइ जुन अति नै सानो फिल्टर जस्तै हुन्छ, त्यो सुनिएको अवस्थालाई ग्लोमेरुलो नेफ्राइटिस भनिन्छ यस्तो अवस्थामा अचानक वा बिस्तारै मृगौलाको पुरानो रोग लाग्न सक्छ मृगोलाको काम गर्ने क्षमतामा कमी आउँदछ
  • रोग प्रतिरोधात्मक शक्तिमा कमी ल्याउने रोग जस्तै : एच. आई. भी. एड्स हेमाटाइटिसबीसिवा लामो समय सम्म भाइरसको संक्रमण भएमा रोग सँग लड्ने शक्ती कम हुन्छ जसले गर्दा मृगौलारोग लाग्न सक्छ
  • मृगौलामा धेरै मात्रामा संक्रमण भएको अवस्थालाई पाइलो नेफ्राइटिस भनिन्छ यस्तो अवस्था लामो समय सम्म भइरहेमा यसले मृगौला बिगारन सक्छ
  • मृगोलामा पानीको फोको हुनु पनि धेरै जसो वंशानुगत मृगौला रोगको कारणले हुन्छ यो अवस्थामा धेरै समय सम्म मृगौलामा पानीको फोको हुन्छ , जसले मुगौला बिग्रारन सक्छ मृगौला बिग्रन सक्छ
  • जन्मजात दोष: जन्मदै देखा पर्छ यसको परिणाम स्वरुप पिसाबमा अवरोध वा राम्रो सँग पिसाब बन्न नसक्नु जस्ता समस्याहरु देखा पर्दछन् मृगौलालाई असर गर्न पुग्दछ पिसाव थैली पिसाबमार्गको बिचमा भल्भ लाइक मेकानिजम हुन्छ त्यसको असरले गर्दा कहिले काही बच्चा पाठेघरको मुखमा अडिएको पाउन सकिन्छ यसलाई निकाल्नको लागि नशाको बिशेषज्ञयले निकाल्नुपर्ने हुन्छ यस्तो अवस्थामा मृगौला वा मुटुको समस्या देखिन सक्छ
  • लामो समयदेखि औषधी सेवन गर्दे आएको वा औषधी केमिकलमा मात्र निहित रहने मान्छेहरुमा धेरै समस्याहरु देखिन्छन् जस्तै: मृगौला बिग्रिने, ती औषधीहरु जस्तै दुखाई कम गर्ने औषधीहरु धेरै मात्रामा सेवन गरेमा मृगौला बिग्रान सक्छ

मृगौला रोग कसरी रोगथाम गर्ने ?

मृगौला रोगको रोकथाम भनेको यो रोग लाग्नै नदिनु हो यसको लागि मुगौलाको नियमित जाँच गराउनु पर्दछ यदि बेलैमा थाहा भएमा मुगौला बिग्रिनलाई लामो समय सम्म रोक्न सकिन्छ

मधुमेह उच्चरक्तचाप भने यस बाट पनि समयमै बच्नु पर्छ यी दुई रोगहरु मृगौला रोगको प्रमुख कारण हुन त्यसकारण यसबाट बच्न पनि हामीले समय समयमा रक्तचाप जाँच गर्ने ब्यायाम गर्ने , औषधी खाएर सुगर प्रेसर नियन्त्रण गर्ने यस्तो गरेमा मुगौलालाई लामो समय सम्म बचाउन सकिन्छ

के तपाईलाई चिनी रोग वा रक्तचापको समस्या ? कहिले देखि यी रोगहरुबाट ग्रस्त हुनुहुन्छ ? के तपाईको चिनी रोग वा उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा ? यदि नियन्त्रणमा छैन भने तपाईको मृगौला बिग्रन सक्छ तपाईको परिवारमा कसैलाई यस्तो रोग लाग्नबाट बच्नु होस बचाँउनुहोस

नियमीत जाँच गर्ने

प्रत्येक बर्ष आफ्नो डाक्टर कहाँ जाँच गराउने

  • पिसाबमा धेरै मात्रामा प्रोटिन, ग्लुकोज वा रगत गएको कि भनेर पिसाबको जाँचका लागि सोध्ने
  • ब्लड प्रेसर जाँच गराउने तपाइँको उच्चरक्त चाप कि भनेर
  • खाली पेटको सुगर हेर्न लाउने यदि तपाइँको रगतमा सुगरको मात्रा बढी की

मधुमेह नियन्त्रण

यदि तपाईलाई मधुमेह भने तपाई आफ्नो डाक्टर को सल्लाहमा मधुमेह रोग नियन्त्रण गर्नु पर्छ यसको लागि खाने कुरामा ध्यान पु«याउने साथै ब्यायम गर्ने, सुगर जाँच गर्ने औषधीले सुगरलाई नियन्त्रण गर्ने मृगौलाको काम गर्ने क्षमता बचाई राख्न मद्दत गर्दछ

उच्चरक्तचाप नियन्त्रण

यदि तपाईलाई उच्चरक्तचाप भने तपाई आफ्नो डाक्टरको सल्लाह अनुसार यसलाई नियन्त्रणमा राख्नुपर्छ यसका लागि नियमित ब्यायम, खाने कुरामा नियन्त्रण, साथै औषधी खाएर नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछ

मुगौला रोग विशेषज्ञ सित सल्लाह गर्ने:

यदि तपाईको मृगौलाको काम गर्ने क्षमता पहिला देखिनै कम भई सकेको वा तपाईको डाक्टरले तपाईको मुगौला बिग्रिनै लागेको भनेमा मुगौला रोग बिशेषज्ञलाई भेट्नु पर्दछ मुगौला रोग विशेषज्ञले केहि उपयुक्त जाँच गरेर तपाईको मुगौलाको अवस्थाको बारेमा जानकारी गराउँदछ जसले गर्दा मुगौला लामो समय सम्म बिग्रन दिदैन


तपाईं अहिले यहाँ हुनुहुन्छ : गृहपृष्ठ स्वास्थ सम्बन्धि जानकारी मृगौला रोग सम्बन्धी जानकारी मृगौला रोग सम्बन्धी जानकारी